Obligatoryjne umorzenie postępowania podatkowego.

Przepis art. 208 § 1 ustawy Ordynacja podatkowa wskazuje przesłanki do obligatoryjnego umorzenia, prowadzonego przez organ podatkowy, postępowania podatkowego: gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe, w szczególności w razie przedawnienia zobowiązania podatkowego, organ podatkowy wydaje decyzję o umorzeniu postępowania.

W przypadku wystąpienia wymienionych w tym przepisie przesłanek organ podatkowy obligatoryjnie umarza postępowanie podatkowe (czyli organ podatkowy musi zatem umorzyć prowadzone postępowanie podatkowe).

Przesłanką do umorzenia postępowania jest bezprzedmiotowość tego postępowania (powstała po wszczęciu postępowania podatkowego), w szczególności przedawnienie zobowiązania podatkowego (po wszczętym postępowaniu podatkowym).

Bezprzedmiotowość postępowania oznacza brak któregoś z elementów stosunku materialnoprawnego, skutkujący tym, iż nie można załatwić sprawy przez rozstrzygnięcie jej co do istoty. Jest to orzeczenie formalne, kończące postępowanie bez jego merytorycznego rozstrzygnięcia. Bezprzedmiotowość może wynikać z przyczyn podmiotowych lub przedmiotowych, ale zawsze oznacza brak przedmiotu postępowania. Tym przedmiotem jest zaś konkretna sprawa, w której organ administracji państwowej jest władny i jednocześnie zobowiązany rozstrzygnąć na podstawie przepisów prawa materialnego o uprawnieniach lub obowiązkach indywidualnego podmiotu (np. wyrok NSA z 7 marca 2024 r. sygn. akt III FSK 4872/21).

Jeżeli np. organ podatkowy prowadzi postępowanie w sprawie określenia wysokości zobowiązania podatkowego w opłacie skarbowej, a podatnik w trakcie tego postępowania dokonuje wpłaty opłaty skarbowej (w prawidłowej wysokości), organ podatkowy zobowiązany jest do wydania decyzji umarzającej postępowanie w sprawie określenia wysokości zobowiązania podatkowego jako bezprzedmiotowe.

Nie jest natomiast dopuszczalne umorzenie postępowania w sprawie umorzenia zaległości podatkowych czy odsetek od zaległości podatkowych jako bezprzedmiotowego, jeżeli w trakcie tego postępowania należności te zostały wyegzekwowane w trybie postępowania egzekucyjnego w administracji (na podstawie wyroku SN z 9 listopada 1995 r. sygn. akt III ARN 50/95, wyroku NSA oz. w Białymstoku z 7 marca 1997 r. sygn. akt SA/Bk 1132/95).

Umorzenie postępowania podatkowego następuje także w razie przedawnienia zobowiązania podatkowego. Przepis ten ma zastosowanie jedynie wówczas gdy w trakcie już prowadzonego innego postępowania podatkowego nastąpi przedawnienie zobowiązania podatkowego, np. jeżeli toczy się postępowanie w sprawie określenia wysokości zobowiązania podatkowego i w trakcie tego postępowania nastąpi przedawnienie zobowiązania podatkowego, wówczas organ podatkowy wydaje decyzję umarzającą postępowanie podatkowe w sprawie określenia wysokości zobowiązania podatkowego (jako bezprzedmiotowe) z uwagi przedawnianie zobowiązania podatkowego.

Natomiast, jeśli nie toczy się postępowanie podatkowe i dochodzi do przedawnienia zobowiązania podatkowego nie ma podstaw stosowania przepisu art. 208 § 1 ustawy Ordynacja podatkowa. Przedawnienie zobowiązania podatkowego następuje z mocy prawa bez potrzeby wydawania odrębnej decyzji organu podatkowego w przedmiocie stwierdzenia przedawnienia (art. 70 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (wyrok NSA oz. w Łodzi z dnia 5 lipca 2001 r. sygn. akt SA/Łd 750/99).