W razie uchylania się zobowiązanego (podatnika podatków i opłat lokalnych) od wykonania obowiązku (zapłaty podatku lub opłaty lokalnej) wierzyciel (wójt, burmistrz, prezydent miasta) powinien podjąć czynności zmierzające do zastosowania środków egzekucyjnych, o czym stanowi art. 6 § 1 zdanie pierwsze ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.
Jedną z czynności zmierzających do zastosowania środków egzekucyjnych jest sporządzenie i doręczenie przez wierzyciela upomnienia.
Wierzyciel może pominąć upomnienie w przypadku gdy egzekucja administracyjna ma dotyczyć należności pieniężnych, których obowiązek uiszczenia powstaje z mocy prawa, a wysokość tych należności została określona w ostatecznym orzeczeniu (np. dotyczy podatku od środków transportowych, w przypadku gdy wysokość podatku została określona w ostatecznej decyzji podatkowej) lub należności pieniężnych wynikających z orzeczeń, którym nadano rygor natychmiastowej wykonalności (rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 30 października 2014 r. w sprawie określenia należności pieniężnych, których egzekucja może być wszczęta bez uprzedniego doręczenia upomnienia).
Wierzyciel może odstąpić od sporządzenia upomnienia w przypadku gdy wysokość należności pieniężnej nie przekracza dziesięciokrotności kosztów upomnienia (160 zł). Niemniej, od tego wyjątku jest wyjątek. Jeśli do upływu terminu przedawnienia należności pieniężnej zostało mniej niż 6 miesięcy, wierzyciel ma obowiązek sporządzić upomnienie bez względu na to, jak niska jest kwota należności pieniężnej. Zasady powyższe określa art. 6 § 1 zdanie drugie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.
Wierzyciel może odstąpić od sporządzenia upomnienia jeżeli nie upłynęło 12 miesięcy od dnia wydania postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego wydanego w sprawie prowadzonej na wniosek tego wierzyciela, na podstawie tytułu wykonawczego obejmującego inne należności pieniężne zobowiązanego, z przyczyny określonej w art. 59 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, czyli z powodu braku majątku lub źródła dochodu zobowiązanego, z których jest możliwe wyegzekwowanie środków pieniężnych przewyższających koszty egzekucyjne. Od tego wyjątku też jest wyjątek. Jeśli wierzyciel uzyska informacje o majątku lub źródle dochodu (które pozwolą na pokrycie kosztów egzekucyjnych), ma obowiązek natychmiast wznowić działania (m. in. sporządzić upomnienie). Zasady powyższe określa art. 6 § 1c ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.
